Το σπίτι του ποιητή Καβάφη

Το σπίτι του ποιητή Καβάφη

Πορεία μαθήματος

Λεξιλόγιο Κειμένου

Αλεξάνδρεια: πόλη της Αιγύπτου

Μέγαρο : (αρχ. μέγαρον) μεγάλο και επιβλητικό κτίριο

Μανιώδης : (αρχ. μαίνομαι) παθιασμένος, μανιακός

Πρόσοψη : (αρχ. Προς + όψις) η όψη ενός κτιρίου από μπροστά

Ερμάριο : (λατιν. armarium) ντουλάπι για ρούχα, ράφι

Χρυσοΰφαντος : (χρυσός + υφαίνω) χρυσοκέντητο, αυτό που έχει υφανθεί με χρυσές κλωστές

Χαλκογραφία  : Έργα που φτιάχτηκαν με τη μέθοδο της χαρακτικής πάνω σε πλάκα χαλκού.

Έβενος  : Μαύρο σκληρό και βαρύ ξύλο που χρησιμοποιείται για την κατασκευή πολυτελών επίπλων

Φίλντισι : Σκληρή ουσία που χρησιμοποιείται στη διακόσμηση επιφανειών αλλά και σε είδη μικρογλυπτικής

Σμάλτο : Γυάλινο επίχρισμα που χρησιμοποιείται για τη διακόσμηση ή την προστασία διάφορων μεταλλικών ή κεραμικών αντικειμένων (επισμάλτωση). 

Ερωτήσεις:

«Ο Καβάφης ήταν μανιώδης με την πρωτοτυπία». Από ποια στοιχεία του κειμένου φαίνεται αυτό;

Από την είσοδο, από το κατώφλι ακόμα, ποιο είναι το έπιπλο που ξεχωρίζει;

Πώς περιγράφει ο συγγραφέας το δωμάτιο του ποιητή;

Στο σαλόνι υπάρχει μια μεγάλη φωτογραφία. Ποια παριστάνει; Τι δείχνει αυτό;

Κεντρική ιδέα

Το σπίτι μας, ο χώρος μας, στο βαθμό που μπορούμε να το διαμορφώσουμε, έχει άμεση σχέση με την ποιότητα της ζωής μας αλλά και με τα στοιχεία του εαυτού μας. Παρατηρώντας λοιπόν κανείς προσεκτικά το σπίτι ή το δωμάτιό μας μπορεί να βγάλει χρήσιμα συμπεράσματα για το χαρακτήρα μας. 

Κωνσταντίνος Καβάφης "ΙΘΑΚΗ" (1911)

Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος,

γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.

Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας, τον θυμωμένο Ποσειδώνα μη φοβάσαι,

τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις, αν μεν' η σκέψις σου υψηλή, αν εκλεκτή

συγκίνησις το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει.

Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας, τον άγριο Ποσειδώνα δεν θα συναντήσεις,

αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου, αν η ψυχή σου δεν τους στήνει εμπρός σου.

Να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος.

Πολλά τα καλοκαιρινά πρωϊά να είναι που με τι ευχαρίστησι, με τι χαρά

θα μπαίνεις σε λιμένας πρωτοειδωμένους, να σταματήσεις σ' εμπορεία Φοινικικά,

και τες καλές πραγμάτειες ν' αποκτήσεις, σεντέφια και κοράλλια, κεχριμπάρια κ' έβενους,

και ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής, όσο μπορείς πιο άφθονα ηδονικά μυρωδικά,

σε πόλεις Αιγυπτιακές πολλές να πας, να μάθεις και να μάθεις απ' τους σπουδασμένους.

Πάντα στον νου σου νάχεις την Ιθάκη.

Το φθάσιμον εκεί ειν' ο προορισμός σου.

Αλλά μη βιάζεις το ταξείδι διόλου.

Καλλίτερα χρόνια πολλά να διαρκέσει και γέρος πια ν' αράξεις στο νησί,

πλούσιος με όσα κέρδισες στο δρόμο, μη προσδοκώντας πλούτη να σε δώσει η Ιθάκη.

Η Ιθάκη σ'έδωσε τ' ωραίο ταξίδι.

Χωρίς αυτήν δεν θάβγαινες στον δρόμο.

Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια.

Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δε σε γέλασε.

Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα, 

ήδη θα το κατάλαβες οι Ιθάκες τι σημαίνουν.

Βιογραφία Κωνσταντίνου Καβάφη

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CF%89%CE%BD%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%82_%CE%9A%CE%B1%CE%B2%CE%AC%CF%86%CE%B7%CF%82

Γραμματικό Φαινόμενο Κειμένου

Επίθετο είναι το μέρος του λόγου που δείχνει ποια ιδιότητα ή ποιότητα έχει το συγκεκριμένο ουσιαστικό της πρότασης (πχ το γούνινο σκυλάκι, η σπασμένη καρέκλα, ο φτωχός άνθρωπος).

Το επίθετο είναι όνομα, (όπως είναι και το ουσιαστικό). Έχει τρία γένη, αρσενικό (πχ ο φανταστικός), θηλυκό (πχ η φανταστική) και ουδέτερο (πχ το φανταστικό) και δύο αριθμούς: ενικό και πληθυντικό

Έχει επίσης βαθμούς, που χρησιμεύουν στη σύγκριση. Οι βαθμοί είναι ο θετικός (πχ φτωχός), ο συγκριτικός (πχ φτωχότερος, πιό φτωχός) και υπερθετικός (πχ φτωχότατος, ο πιό φτωχός)

ΠΩΣ ΕΚΦΕΡΕΤΑΙ Ο ΤΟΠΟΣ ΣΤΟ ΛΟΓΟ

Όταν χρειαζόμαστε να δώσουμε πληροφορίες για το ΠΟΥ βρίσκεται αυτό στο οποίο αναφερόμαστε χρησιμοποιούμε τοπικούς προσδιορισμούς. Αυτοί είναι οι εξής:

α) Με τοπικά επιρρήματα

π.χ. Έξω βρέχει. / Μέσα υπάρχει ζέστη. / Κάθισε εκεί στην πολυθρόνα.

β) Φράσεις με προθέσεις ( εμπρόθετοι προσδιορισμοί του τόπου )

π.χ. Ξεκίνησε απ’ την ανατολή. / Προς τα δεξιά βλέπετε το σαλόνι.

γ) Με ονόματα σε πτώση αιτιατική συνήθως

π.χ. Πηγαίνω εξοχή./ Πήγαμε σινεμά.

δ) Με αναφορικές προτάσεις που φανερώνουν τόπο.

π.χ. Πάμε όπου επιθυμείς / Όπου και να πας, θα σε βρω.

Διαβάζω τα τοπικά επιρρήματα από τη γραμματική μου.

Ασκήσεις

1)Στο παρακάτω κείμενο να υπογραμμίσεις όλους τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς που φανερώνουν τόπο και χρόνο.

Το καλοκαίρι πήγαμε στη Ρόδο διακοπές. Ήταν η πρώτη φορά που πηγαίναμε σε νησί, γι’ αυτό ταξιδέψαμε με μεγάλο πλοίο. Όταν φτάσαμε , ψάξαμε να βρούμε το ξενοδοχείο. Ήταν ένα μεγάλο τριώροφο κτίριο,

το οποίο διέθετε και πισίνα. Μπροστά από το ξενοδοχείο υπήρχε μια τεράστια έκταση με γκαζόν και ένα σιντριβάνι στο κέντρο, ενώ πίσω ήταν ο χώρος στάθμευσης των αυτοκινήτων. Αφού αφήσαμε τις αποσκευές μας στο δωμάτιο, πήγαμε κατευθείαν για φαγητό, γιατί είχαμε πεινάσει πολύ. Καθίσαμε σε μια ταβέρνα δίπλα στην παραλία και απολαύσαμε με ηρεμία τις λιχουδιές.

2) Να συμπληρώσεις τα κενά των παρακάτω προτάσεων με τις κατάλληλες λέξεις και φράσεις που φανερώνουν τόπο.

Πάνω, κάτω, παντού, κοντά, πίσω, δεξιά, εδώ, μπροστά, στο τζάκι, στο δρόμο, από το φράχτη, απέναντι, μέσα, αριστερά, από το τραπέζι, πλάι, στη βαλίτσα, εκεί

α)Προτίμησε να καθίσει ……………… …………………για να ζεσταθεί.

β)Έψαχνε …………..να βρει το φάκελο ………………στον οποίο βρίσκονταν τα αποτελέσματα των εξετάσεων, αλλά αυτός είχε πέσει ……………………………του σαλονιού.

γ)Περπατούσανε βιαστικά , ο ένας ……………… στον άλλο.

δ)Προσπαθούσε να μαζέψει τα ρούχα του που ήταν πεταμένα …………….. κι………………. και να τα χώσει……………………….

ε)Μην περνάς……………… αν δεν κοιτάξεις πρώτα …………… κι ……………….. να δεις αν έρχεται κάποιο αυτοκίνητο.

στ)Έτσι όπως κοίταζε………………του δεν είδε την κολώνα που βρισκόταν ………………… …………….. και έπεσε με δύναμη…….....

……………..της.

3)Βρες τα επιρρήματα και τους εμπρόθετους προσδιορισμούς που φανερώνουν τόπο και χρόνο.

Πηγαίναμε όπου μας πήγαιναν τα μονοπάτια, σταματώντας στις εκκλησίες που αποτελούν τα αξιοθέατα του Μυστρά. Είναι πολλές και τόσο τρυφερά ωραίες, που θα ‘θελε κανείς να τις χαϊδέψει. Όλες έχουν το εξωτερικό τους άθικτο. Σκορπισμένες εδώ και εκεί, βάζουν, στην ομοιοχρωμία των ερειπίων, μερικές νότες πρόσχαρες και γλυκές, με τα κόκκινα κεραμίδια των τρούλων τους, που έχουν πάρει με τον καιρό το χρώμα από μαραμένα τριαντάφυλλα. Καμιά δεν μοιάζει με την άλλη, όλες όμως έχουν τόσο απλές και αρμονικές διαστάσεις, που απορεί κανείς πώς οι Βυζαντινοί που απεικονίζουν στις τοιχογραφίες τους Θεούς και τους αγίους τους τόσο στυγνούς και βλοσυρούς, τους έχτισαν ναούς έτσι γλυκούς και χαριτωμένους. Μικρές όλες τους, με τρούλους ανάλαφρου, με λεπτούς μαρμάρινους κίονες στις αψίδες των παραθύρων, με προσόψεις εξαίσια διακοσμημένες, θυμίζουν τις μεσαιωνικές εκείνες ανάγλυφες κασετίνες, τις επίχρυσες και σμαλτωμένες, όπου οι αρχόντισσες φύλαγαν τα κοσμήματα τους. Το εσωτερικό τους είναι κατεστραμμένο, οι θαυμάσιες τοιχογραφίες έχουν μισοσβησθεί, χόρτα έχουν φυτρώσει εκεί όπου άλλοτε ήταν μαρμάρινο δάπεδο με ψηφιδωτά, κι ο τρούλος είναι συχνά τρύπιος στην κορυφή.

Γραπτός Λόγος: Περιγραφή Κτιρίου

Όταν περιγράφουμε ένα κτίριο αναφέρουμε τα πιο κάτω:

Πού βρίσκεται;

Πότε χτίστηκε;

Για ποιο λόγο χτίστηκε; (Αυτό το στοιχείο μας βοηθά να γράψουμε ποια είναι η ιστορία του χτίσματος, ιδίως αν έχουμε ιδιαίτερη σχέση με αυτό.)

Πώς είναι απ’ έξω;

Ποια η γνώμη μας μόλις το αντικρίζουμε;

Ποια η αρχιτεκτονική του;

Από τι υλικά είναι φτιαγμένο;

Πώς είναι από μέσα;

Ποια η διαρρύθμιση του;

Ποια αντικείμενα παρατηρούμε;

Ποια είναι η θέση τους;

Ποιοι ζούσαν ή ζουν εκεί; (Γνωρίζουμε κάποιες λεπτομέρειες για τη ζωή τους και τη ιστορία τους)

Σκέψεις και συναισθήματα

Παράδειγμα δομής

Το σπίτι του παππού και της γιαγιάς

Το σπίτι του παππού και της γιαγιάς μου βρίσκεται στο χωριό.

Άρχισε να χτίζεται το 1932 και τελείωσε ένα χρόνο μετά. Αρχικά δεν το χρησιμοποιούσαν για σπίτι. Το είχαν φτιάξει για ελαιοτριβείο. Αργότερα, όταν έκλεισε το ελαιοτριβείο, ο προπάππους μου έκανε κάποιες μετατροπές και το χρησιμοποίησαν για σπίτι.

Γι’  αυτό το λόγο, εξωτερικά δε μοιάζει με σπίτι. Είναι μακρόστενο με ξύλινη στέγη και μεγάλη αυλή. Οι τοίχοι είναι μεγάλοι και πέτρινοι. Στις πέτρες γύρω από τα παράθυρα υπάρχουν εσοχές. Σε αυτές στηρίζονται τα σίδερα που τα έκλειναν. Η μεγάλη αυλή είναι στρωμένη με πλάκες. Στη μέση της, κάτω από την κληματαριά, βρίσκονται οι παλιές μυλόπετρες.

Μπορεί απ’ έξω να θυμίζει λίγο το παλιό ελαιοτριβείο, μέσα όμως είναι ένα συνηθισμένο σπίτι. Τα δωμάτιά του είναι ευρύχωρα. Τα παράθυρα όλων των δωματίων βλέπουν στην αυλή. Το σπίτι έχει πολλά δωμάτια. Σε καθένα από αυτά υπάρχουν πολλά αντικείμενα. Στους πέτρινους τοίχους κρέμονται παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες.

Το δωμάτιο που σου κάνει περισσότερο εντύπωση είναι η κουζίνα. Είναι κουζίνα και αποθήκη μαζί. Από το ξύλινο ταβάνι της κρέμονται ρόδια. Σε μία γωνιά υπάρχει ένα ξύλινο βαρέλι. Ακριβώς δίπλα του βρίσκονται μεταλλικά δοχεία γεμάτα λάδι.

Εκεί γεννήθηκε ο παππούς αλλά και ο μπαμπάς μου με τα’ αδέρφια του. τώρα μένει η γιαγιά με τον παππού. Εμείς πηγαίνουμε τα Σαββατοκύριακα και τις διακοπές.

Κάθε φορά που πηγαίνω, ανακαλύπτω και κάτι καινούριο. Είναι ένα μέρος στο οποίο έχω όμορφες αναμνήσεις αλλά και τόσα πράγματα να κάνω. Πραγματικά με εντυπωσιάζει το γεγονός ότι έχει αντέξει τόσα πολλά χρόνια.

Οπτιακουστικό υλικό του κειμένου

σύμφωνα με το σχολικό εγχειρίδιο

                                 

                                   "θα κάτσω σπίτι"  Λουκιανός Κηλαηδόνης